Kısa özet
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bir kişinin yaşamı boyunca bakılıp gözetilmesi karşılığında bakımını üstlenen kişiye bir malvarlığı değerini devretmeyi taahhüt ettiği sözleşmedir. Örneğin bir kişi, barınma ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanması karşılığında bir taşınmazını devretmeyi kabul edebilir. Kural olarak sözleşme, mirasçı atanmasa bile resmî şekilde ve iki tanık huzurunda yapılır. Tapunun bakım alacaklısı hayattayken mi, ölümünden sonra mı devredileceği ise sözleşmenin içeriğine bağlıdır.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Şartları Nelerdir?
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 611–619. maddelerinde düzenlenen bu sözleşme karşılıklıdır. Bakım alacaklısı malvarlığının tamamını veya belirli değerlerini devretmeyi, bakım borçlusu ise ömür boyu bakım sağlamayı üstlenir. Bakım borçlusu bir aile üyesi olmak zorunda değildir. İşlemin türüne uygun ehliyet, serbest irade ve resmî şekil aranır.
TBK m. 614 uyarınca bakımın kapsamı, devredilen malların değeri ve bakım alacaklısının önceki yaşam koşulları gözetilerek belirlenir. Uygun beslenme ve barınma, hastalıkta özenli bakım ve tedavinin sağlanması başlıca yükümlülüklerdir. Hastane ulaşımını kimin düzenleyeceği, evde bakımın nerede sağlanacağı ve ek giderleri kimin karşılayacağı gibi ayrıntıların sözleşmede açıklanması, sonradan çıkan uyuşmazlıklarda önem taşır.
Sözleşme günü özel bakıma muhtaç olmak bir geçerlilik şartı değildir. Kişi gelecekteki ihtiyaçları için de sözleşme yapabilir. Buna karşılık mevcut sağlık durumu ve bakım ihtiyacı, işlem sonradan dava konusu olduğunda tarafların gerçek amacını anlamak için incelenebilir.
Şekil Şartı: Sözleşme Noterde mi, Tapuda mı Yapılır?
TBK m. 612 ve Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 532 ve 545 uyarınca genel kural, işlemin miras sözleşmesi şeklinde düzenlenmesidir. Taraflar iradelerini yetkili memura aynı anda bildirir, düzenlenen metni memur ve iki tanık önünde imzalar. Evde imzalanan bir metin veya noterde yalnızca imzaların onaylanması bu şeklin yerine geçmez. Devletçe tanınmış bir bakım kurumu, yetkili makamın belirlediği koşullara uygun işlem yapıyorsa TBK m. 612’de yazılı şekil istisnası vardır.
| Düzenleme yeri | Hangi işlem için? |
|---|---|
| Noter veya sulh hâkimi | Resmî şekle uygun sözleşme düzenlenebilir. Ölüme bağlı tasarruf içeren sözleşme de bu kapsamda hazırlanabilir. |
| Tapu müdürlüğü | Taşınmazın sağlar arasında devrini içeren sözleşme resmî senetle düzenlenebilir. Ölümden sonra devir öngören sözleşme tapuda düzenlenmez. |
Kimlikler, uygun tanıklar, taşınmaz bilgileri ve varsa temsil belgeleri başvuru öncesinde hazırlanmalıdır. İstenen evrak ve masraflar işlemin içeriğine göre değişebileceğinden noterlikten veya tapu müdürlüğünden teyit alınmalıdır.
Sağlık Raporu Zorunlu mu?
Yalnızca 65 yaşını doldurmuş olmak otomatik sağlık raporu zorunluluğu doğurmaz. Tapu Sicili Tüzüğü m. 19 uyarınca tapu müdürlüğü fiil ehliyeti konusunda şüpheye düşerse ayırt etme gücüne ilişkin fotoğraflı sağlık raporu ister. Noterde de Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 91 çerçevesinde işlem yeteneğinden şüphe edilmesi veya maddede belirtilen ihbar ya da şikâyet hâllerinde doktor raporuna başvurulur. Raporun bulunması, işlem anındaki ehliyetin sonradan dava konusu edilemeyeceği anlamına gelmez. Ölüme bağlı tasarruf içeren miras sözleşmesinde TMK m. 503’teki ehliyet koşulları ayrıca gözetilir.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinde Tapu Devri Ne Zaman Olur?
TKGM’nin 2022/3 sayılı Genelgesi uyarınca sözleşmenin düzenlenmesi ile taşınmazın tescili ayrı adımlardır:
- Sağlığında devir: Tapu müdürlüğünde düzenlenen sağlar arası işlemde taşınmaz bakım borçlusu adına tescil edilir. Sözleşme noterde düzenlenmişse tescil için malikin talebi, sözleşmede usulüne uygun verilmiş tescil yetkisi veya gerektiğinde mahkeme kararı esas alınır. Devir tamamlanmadan bakım alacaklısı ölürse, tescil mirasçılardan talep edilir; muvafakat yoksa mahkeme kararı gerekebilir.
- Ölümden sonra belirli bir taşınmazın devri: Bakım borçlusu sırf sözleşmeyi göstererek tek başına doğrudan tescil yaptıramaz. Mirasçıların talebi veya tescile yönelik mahkeme kararı gerekebilir.
- Mirasçı atama: Bakım borçlusu mirasçı atanmışsa süreç belirli mal bırakmadan farklıdır. Tapu işlemi için atanmış mirasçı sıfatını gösteren mirasçılık belgesi ve ilgili belgeler incelenir.
Tapuya Şerh veya Kanuni İpotek Konulabilir mi?
Şerh, ipotek ve mülkiyet tescili aynı işlem değildir. TBK m. 613 uyarınca taşınmazını devreden bakım alacaklısı, devrettiği taşınmaz üzerinde kanuni ipotek tescili isteyebilir. TKGM Genelgesi, bu tescil için devri izleyen üç aylık hak düşürücü süreyi açıklar. İpotek mülkiyeti geri getirmez; bakım alacağını güvenceye alır. Mülkiyet devredilirken taşınmazda oturmaya devam edilmesi planlanıyorsa, oturma veya intifa hakkı gibi ayrı seçenekler işlemden önce değerlendirilmelidir.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Örneği
Aşağıdaki maddeler resmî sözleşmenin yerine geçmeyen bir hazırlık örneğidir. Hangi devir türünün seçileceği ve metnin nasıl düzenleneceği yetkili makam önünde netleştirilmelidir.
- Taraflar: Bakım alacaklısı [A] ve bakım borçlusu [B].
- Bakımın kapsamı: [B], [A] için yaşamı boyunca uygun konut ve beslenme sağlar; sağlık kontrollerine ulaşımı ve hastalık hâlinde gerekli bakımın organizasyonunu üstlenir. Bakım yeri ve gider dağılımı ayrıca belirlenir.
- Karşı edim: Bakım karşılığı verilecek taşınmaz [il, ilçe, ada, parsel, bağımsız bölüm ve pay] bilgileriyle belirtilir. Taşınmazın sağlığında mı devredileceği, yoksa ölümden sonra bir tasarrufa mı konu olacağı açıkça kararlaştırılır.
- Güvence ve kayıt: Sağlığında devir seçilmişse kanuni ipotek ve oturma hakkı ihtiyacı değerlendirilir. Giderlerin ve bakımın nasıl belgeleneceği yazılır.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Bozulur mu?
Evet, ancak fesih, geçersizlik, muris muvazaası ve tenkis farklı hukuki yollardır. Sözleşme geçerli kurulmuş olsa bile bakımın yerine getirilmemesi feshe yol açabilir. Buna karşılık işlem yapılırken ehliyet bulunmaması veya gerekli şekle uyulmaması, sözleşmenin baştan geçerliliğini ilgilendirir.
| Durum | Gündeme gelebilecek yol |
|---|---|
| Bakımın aksaması sözleşmeyi çekilmez kılıyorsa veya başka önemli sebep varsa | TBK m. 617 kapsamında önel vermeden fesih. Hâkim koşullara göre birlikte yaşama yerine ömür boyu gelire de karar verebilir. |
| Karşılıklı yükümlülükler arasında önemli oransızlık varsa | TBK m. 616’daki diğer şartlar da varsa altı ay önceden bildirimle fesih. |
| Bakım borçlusu ölürse | TBK m. 618 uyarınca bakım alacaklısı bir yıl içinde fesih isteyebilir. |
| Sözleşme nedeniyle yasal nafaka yükümlülüğü yerine getirilemiyorsa | TBK m. 615 uyarınca nafakadan yoksun kalan kişi iptal isteyebilir; hâkim koşullarına göre iptal yerine nafakaya hükmedebilir. |
| Bakım sözleşmesi görüntüsü altında gerçekte mirasçılardan mal kaçırmak amaçlandıysa | Koşulları varsa muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talebi. |
| Saklı payı zedeleyen ve tenkise tabi bir kazandırma varsa | Saklı paylı mirasçı tenkis davasını değerlendirebilir. |
Geçerli ve gerçek bir bakım karşılığı yapılan sağlar arası devir, bir mirasçının payını azalttığı gerekçesiyle kendiliğinden tenkise tabi olmaz. Karşılıksız kazandırma unsuru veya ölüme bağlı tasarruf varsa ayrıca inceleme gerekir. TBK m. 615, mirasçıların tenkis haklarını saklı tutar. Şekil, ehliyet veya irade sakatlığı ileri sürülüyorsa özellikle ölüme bağlı işlemlerde ilgili iptal hükümleri ve süreleri ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşme türü belirlenmeden bütün talepler için tek bir zamanaşımı süresi verilemez. Bunlar, terekeye ait olduğu tartışmasız malların mirasçılar arasında paylaşılması işleminden ayrıdır.
Yargıtay, Bakım Sözleşmesinde Muvazaayı Nasıl Değerlendirir?
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin E. 2008/2056, K. 2008/4341 sayılı kararı, sözleşme tarihinde özel bakım ihtiyacının zorunlu olmadığını vurgular. İnceleme; kişinin yaşı, sağlık durumu, aile ilişkileri, toplam malvarlığı ve devredilen malların bu varlığa oranı gibi birden fazla olguya dayanır.
Aynı Dairenin E. 2016/11024, K. 2019/4021 sayılı kararında ise dosyadaki bazı devirler, daha sınırlı bir mal devriyle bakım sağlanabilme olanağı da dikkate alınarak incelenmiştir. Bu karar belirli bir yüzde sınırı koymaz. Bakımın fiilen nasıl sağlandığı, işlem tarihinde hangi malların devredildiği ve geride hangi malların kaldığı birlikte değerlendirilir. Miras varlıkları belirsizse terekenin tespiti mevcut kayıtların ortaya çıkarılmasına yardımcı olabilir; tek başına tapunun iptalini sağlamaz.
Sık Sorulan Sorular
Anne veya baba çocuğuyla bu sözleşmeyi yapabilir mi?
Evet. Akrabalık tek başına engel değildir. Resmî şekle uyulması ve karşılığında gerçek bakım taahhüdü bulunması önemlidir. Diğer çocukların rızası, bakım alacaklısının kendi malı üzerindeki işleminin genel bir şartı değildir.
Bakmak şartıyla verilen tapu otomatik olarak geri alınır mı?
Hayır. Bakım borcuna aykırılık, fesih ve iade talebini gündeme getirebilir; ancak tapu kaydı kendiliğinden değişmez. Devrin ve talebin niteliğine göre tescile uygun belge veya mahkeme kararı gerekir.
Bakım sözleşmesi ile vasiyetname aynı şey mi?
Hayır. Bakım sözleşmesi karşılıklı yükümlülükler getirir. Vasiyetname ise tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Şekil benzerliği, iki işlemin hukuki sonuçlarını aynı yapmaz. Karşılaştırma için vasiyetnamenin iptali rehberine bakılabilir.
Bu yazı genel hukuki bilgi verir. Sözleşme, tapu kaydı ve varsa dava belgeleri birlikte incelenmeden somut sonuç belirlenemez.
Diyarbakır’da avukatlık çalışmalarını sürdüren Berivan Solmaz, özellikle ceza hukuku ve aile hukuku alanlarında çalışmaktadır. Hukuki konulardaki makaleleri genel bilgilendirme amacıyla yayımlanır.
Yazar profilini inceleyin