Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur ve Kaldırılır?

Aile konutu ve tapu belgesi

Aile konutu şerhi, taşınmazın aile konutu niteliğini tapu sicilinde gösteren kayıttır. Aile konutuna ilişkin koruma kanundan doğar; şerh ise bu niteliğin tapu kaydında görünür olmasına hizmet eder. Şerh mülkiyeti değiştirmez ve korumanın yalnızca şerhle başladığı anlamına gelmez. Bu rehberde başvuru, belgeler, masraflar, satış, icra ve şerhin kaldırılması ele alınmaktadır.

Ayrıca bkz: Aile Hukuku

Aile Konutu Şerhi Nedir ve Ne İşe Yarar?

Aile konutu, eşlerin ortak yaşamlarını sürdürdükleri ve aile hayatlarının merkezi olarak kullandıkları konuttur. Bir evin aile konutu olup olmadığı belirlenirken tapuda kimin adının yazdığının yanında konutun gerçekte nasıl kullanıldığına da bakılır.

Şerh, konutun bu niteliğinin tapu sicilinde gösterilmesini sağlar. Böylece tapu kaydını inceleyen kişiler bakımından aile konutuna ilişkin durum görünür hâle gelir.

Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Bu kanuni koruma ile şerhin sicildeki işlevi farklıdır. Taşınmazın aile konutu olması hâlinde, tapuda şerh bulunmaması korumayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Şerh konulması, malik olmayan eşi tapuda pay sahibi yapmaz. Aile konutu şerhi ile boşanmada mal paylaşımı da ayrı konulardır; taşınmaz üzerindeki olası mal rejimi talepleri kendi koşullarına göre değerlendirilir.

Eşlerin iş, sağlık veya başka bir nedenle geçici olarak ayrı yaşaması konutun niteliğini her durumda kendiliğinden değiştirmez. Birden fazla ev kullanılması hâlinde de adres kaydı, fiilî kullanım ve aile yaşamının nerede sürdürüldüğü gibi olgular birlikte değerlendirilir.

Aile Konutu Şerhi Kimler Tarafından ve Hangi Şartlarda İstenebilir?

Aile konutu şerhi şartları değerlendirilirken evlilik ilişkisi, taşınmazın aile konutu olarak kullanılması ve tapudaki hak durumu dikkate alınır. Boşanma davası açılmış olması başvuru ihtiyacını ortadan kaldırmaz; dava açılmamış olması da başvuruya tek başına engel değildir.

Tapuda malik olarak görünmeyen eş, konutun aile konutu olduğunun tapu kaydına şerh edilmesini isteyebilir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün yayımladığı genelgede malik eşin, malik olmayan eşin veya eşlerin birlikte talepte bulunabileceği belirtilmiştir. Başvuru biçimi ve istenecek belgeler, işlemden önce ilgili tapu müdürlüğünden güncel olarak teyit edilmelidir.

Şerh talebinde bulunmak için aranan koşullar ile aile konutunun satılması veya üzerinde ipotek kurulması için gereken açık rıza birbirinden ayrılmalıdır. Bir eşin şerh talebi, diğer eşin taşınmaz üzerindeki bir işleme rıza göstermesiyle aynı işlem değildir.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Tapuya aile konutu şerhi nasıl konulur? Genel olarak ilgili tapu müdürlüğüne başvurularak taşınmazın aile konutu niteliğinin tapu kaydına işlenmesi talep edilir. Başvuruda evliliğe, taşınmaza ve konutun kullanımına ilişkin bilgilerin ortaya konulması gerekir.

Tapu başvurusu için hazırlanan belgeler

Talep için dilekçe hazırlanırken başvuranın kimliği, taşınmazı belirlemeye yarayan tapu bilgileri ve şerh konulması isteği açıkça gösterilmelidir. Hazır bir dilekçe örneği her taşınmazın kayıt durumuna veya her ailenin koşullarına uygun olmayabilir.

Tapuda işlem yapılamaması ya da taşınmazın aile konutu niteliği konusunda uyuşmazlık bulunması gibi durumlarda mahkemeden talepte bulunulması gündeme gelebilir. Başvurulacak mahkeme, talebin kapsamı ve izlenecek usul somut olaya göre avukat tarafından değerlendirilmelidir. Şerh talebi ile yargılama sırasında istenebilecek ihtiyati tedbir de farklı işlemlerdir; biri diğerinin kendiliğinden uygulandığı anlamına gelmez.

Aile Konutu Şerhi İçin Gerekli Belgeler

Gerekli belgeler, taşınmazın kaydına ve başvurunun nasıl yapıldığına göre değişebilir. İlgili müdürlükçe istenebilecek belgelere şu örnekler verilebilir:

Taşınmazın tapu bilgileri ve adresinin başvuru sırasında doğru belirlenmesi de önemlidir. Güncel belge listesi ve başvurunun özelliklerine göre ek bilgi gerekip gerekmediği tapu müdürlüğünden öğrenilmelidir.

E-Devlet veya Web Tapu Üzerinden Başvuru Yapılabilir mi?

Dijital başvuru imkânı ve başvuruyu yapacak kişinin yetkisi güncel uygulamaya göre değişebilir. Başvuru kanalı ve tamamlanması gereken işlemler ilgili tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Evlilik veya adresle ilgili bir belgenin dijital ortamdan alınması, tapu kaydının görüntülenmesi, başvurunun elektronik olarak iletilmesi ve şerhin tapu siciline işlenmesi farklı işlemlerdir. Elektronik ortamda bir talep oluşturulması tek başına şerhin tapu kaydına işlendiğini göstermez; işlemin sonucu ayrıca takip edilmelidir.

Aile Konutu Şerhi Ücretli mi?

Şerh işlemi için başvuru tarihinde uygulanacak tarife ve koşullar tapu müdürlüğünden kontrol edilmelidir. Geçmiş tarihli işlem rehberleri güncel uygulamayı tek başına doğrulamaz.

Avukat aracılığıyla işlem yapılması veya uyuşmazlığın mahkemeye taşınması durumunda ortaya çıkabilecek vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, tapudaki şerh işleminin kendi mali değerlendirmesinden ayrıdır. Bu giderler işlemin ve davanın özelliklerine göre değişebilir.

Aile Konutu Şerhi Satış ve İpoteği Nasıl Etkiler?

Aile konutu niteliğindeki taşınmazın devri bakımından diğer eşin açık rızasına ilişkin kanuni kural dikkate alınır. Benzer biçimde konut üzerinde ipotek kurulması gibi hakları sınırlayan işlemlerde de açık rıza önem taşır. Rızanın alınması, şekli ve uyuşmazlık hâlinde izlenecek yol güncel uygulama ve işlemin koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin tapu maliki eşin aile konutunu satmak istemesi ile diğer eşin bu işleme açıkça rıza göstermesi ayrı hususlardır. Eşlerden biri haklı bir sebep olmadan rıza vermiyorsa veya rızası alınamıyorsa, kanunda öngörülen hâkim müdahalesi imkânının somut olayda uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca incelenir.

Tapuda şerh bulunması, taşınmazın aile konutu niteliğinin kayıtta görülmesine yardımcı olur. Şerh bulunmaması ise konutun aile konutu olma ihtimalini ve kanundan doğan korumayı otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Bir satışın veya ipoteğin sonuçları değerlendirilirken işlemin tarihi, taşınmazın kullanımı, tarafların durumu ve üçüncü kişinin durumu gibi olgular önem taşıyabilir.

Rıza alınmadan işlem yapıldığı iddiasıyla tapu iptali, ipoteğin kaldırılması veya başka bir hukuki talep gündeme gelebilir. Hangi yolun uygun olduğu ve sonucunun ne olacağı, belgelere ve güncel yargı uygulamasına göre değerlendirilir; yalnızca şerhin varlığına ya da yokluğuna bakılarak kesin sonuç söylenemez.

Aile Konutu Şerhi Haczi veya İcra Satışını Engeller mi?

Şerh, tek başına taşınmaz üzerindeki her haczi veya her cebri satışı durdurmaz. Malik eşin kendi iradesiyle yaptığı satış ya da ipotek işlemi ile bir borç nedeniyle yürütülen cebri icra işlemleri ayrı hukuki değerlendirmeler gerektirir.

Haciz söz konusu olduğunda, koşulları varsa konutun borçlunun ve ailesinin durumuna uygun bir ev olduğu ileri sürülerek haczedilmezlik bakımından değerlendirme yapılması gündeme gelebilir. Bu, uygulamada meskeniyet iddiası olarak anılır ve aile konutu şerhiyle aynı şey değildir. Konutun niteliği, borcun ve takibin özellikleri ile ilgili diğer koşullar incelenmeden haczin kaldırılacağı veya satışın duracağı söylenemez.

Anayasa Mahkemesinin, aile konutuna ilişkin güvenceler çerçevesinde borçlu olmayan eşin de bazı durumlarda yargı yoluna başvurabilmesine ilişkin kararları bulunmaktadır. Bu kararların ve güncel uygulamanın, ilgili icra dosyası ve somut olay ışığında değerlendirilmesi gerekir. Haciz veya satış bildirimi alınmışsa başvuru imkânları ve uygulanabilecek süreler gecikmeden bir avukatla incelenmelidir.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?

Şerhin tapu kaydından silinmesine terkin denir. Konutun aile konutu niteliğinin sona ermesi ile tapudaki şerhin terkin edilmesi aynı işlem değildir. Şerhin hangi yolla konulduğu ve kayıtta veya varsa mahkeme kararında ne yazdığı, kaldırılma usulünü etkileyebilir.

Tapu kaydını inceleyen hukukçu

Boşanma kararının kesinleşmesi, eşlerden birinin ölümü veya konuttan taşınma gibi durumlar değerlendirmeyi etkileyebilir. Ancak bunlardan herhangi birinin her olayda şerhi tapudan kendiliğinden sileceği varsayılmamalıdır. Özellikle taşınmanın geçici mi kalıcı mı olduğu ve konutun aile yaşamındaki yeri önem taşıyabilir.

Şerh mahkeme kararına dayanıyorsa kararın kapsamı; tapu müdürlüğündeki talebe dayanıyorsa işlemin dayanağı ve güncel tapu uygulaması incelenmelidir. Gerekli talep veya kararın ne olduğu ilgili müdürlükten öğrenilmeli, uyuşmazlık bulunan hâllerde avukat tarafından değerlendirilmelidir.

Boşanma davası süreci devam ederken konutun kullanımı ve şerhe ilişkin talepler ayrıca ele alınabilir. Eşlerden birinin ölümü hâlinde ise şerhin durumu değerlendirilirken sağ kalan eşin konut üzerindeki diğer olası hakları da göz önünde bulundurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kiralık konut da aile konutu olabilir mi?

Evet. Bir konutun aile konutu olması için mutlaka eşlerden birine ait olması gerekmez. Kiralık konutta kira sözleşmesine ilişkin koruma, eşlerden birinin mülkiyetindeki taşınmazın tapu kaydına şerh konulmasından ayrı değerlendirilir.

Eşlerin geçici olarak ayrı yaşaması aile konutu niteliğini değiştirir mi?

Geçici ayrılık tek başına her durumda konutun aile konutu niteliğini sona erdirmez. Ayrılığın nedeni ve süresi ile konutun fiilî kullanımı birlikte incelenir.

Şerh konulunca tapu sahibi değişir mi?

Hayır. Şerh tek başına mülkiyet payı kazandırmaz veya tapu sahibini değiştirmez.

Aile konutu şerhi dijital ortamda kimler tarafından görülebilir?

Dijital erişim, kişinin yetkisine ve kullanılan hizmetin güncel kurallarına bağlıdır. Hangi bilgilere erişilebildiği ilgili tapu müdürlüğünden ve güncel resmî hizmet ekranlarından teyit edilmelidir.

Şerh talebi için avukat zorunlu mudur?

Tapu müdürlüğüne şahsen başvuru yapılabilmesi ile bir temsilci aracılığıyla başvuru yapılması farklı seçeneklerdir. Başvurunun kabul koşulları ve temsil hâlinde gereken yetki belgesi ilgili müdürlükten teyit edilmelidir. Uyuşmazlık veya dava söz konusuysa izlenecek usulün somut olay bakımından değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Avukat Berivan Solmaz

Yazar

Diyarbakır’da avukatlık çalışmalarını sürdüren Berivan Solmaz, özellikle ceza hukuku ve aile hukuku alanlarında çalışmaktadır. Hukuki konulardaki makaleleri genel bilgilendirme amacıyla yayımlanır.