Evrakta Sahtecilik Suçu ve Cezası Nedir?

Evrakta sahtecilik cezası, belgenin resmî veya özel belge olmasına ve fiilin kim tarafından işlendiğine göre değişir. Resmî bir belgeyi sahte olarak düzenleyen, aldatacak şekilde değiştiren veya kullanan kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası uygulanabilir. Suç, belgeyi görevi gereği düzenlemeye yetkili kamu görevlisi tarafından işlenirse ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir. Sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli belgelerde ceza yarı oranında artırılır.

Özel belgede sahtecilik ise TCK 207 kapsamında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Ancak özel belgenin sahte olarak hazırlanması tek başına her zaman yeterli değildir; sahte belgenin hukuki sonuç doğuracak şekilde kullanılması da gerekir.

Halk arasında “evrakta sahtecilik” denilse de Türk Ceza Kanunu’ndaki teknik ifade “belgede sahtecilik”tir. Belgenin kim tarafından düzenlendiği, hukuki niteliği, aldatma kabiliyeti, kullanılıp kullanılmadığı ve failin sahte olduğunu bilip bilmediği uygulanacak hükmü doğrudan etkiler.

Evrakta Sahtecilik Suçu Nedir?

Evrakta sahtecilik suçu, hukuki sonuç doğurabilecek bir belgenin gerçeğe aykırı biçimde oluşturulması, gerçek bir belgenin aldatıcı şekilde değiştirilmesi veya sahte olduğu bilinen belgenin kullanılmasıdır.

Belgede sahtecilik suçları kamu güvenine karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Korunan hukuki değer yalnızca belgeden doğrudan zarar gören kişinin malvarlığı değildir. Belgelerin gerçek ve güvenilir olduğuna yönelik toplumsal güven de korunmaktadır.

Resmî belgede sahtecilik şu üç seçimlik hareketten biriyle oluşabilir:

• Resmî belgeyi baştan itibaren sahte olarak düzenlemek,
• Gerçek resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek,
• Sahte olduğu bilinen resmî belgeyi kullanmak.

Bu hareketlerin aynı belge üzerinde aynı kişi tarafından gerçekleştirilmesi kural olarak tek suç meydana getirir. Örneğin sahte belgeyi hazırlayan kişinin daha sonra aynı belgeyi kullanması nedeniyle mutlaka iki ayrı sahtecilik cezası verilmez. Ancak farklı suçların veya farklı belgelerin bulunması sonucu değiştirebilir.

Belge Nedir?

Belgede sahtecilik suçunun oluşabilmesi için öncelikle ortada ceza hukuku anlamında bir belgenin bulunması gerekir.

Bir yazının belge olarak kabul edilebilmesi bakımından genel olarak:

• Yazılı veya hukuken belge niteliği taşıyan bir içeriğinin bulunması,
• Belgeyi düzenleyen kişinin anlaşılabilmesi,
• Hukuki bir değer veya sonuç doğurabilecek nitelikte olması,
• İrade açıklaması ya da ispat aracı niteliği taşıması

aranır.

Her yazılı kâğıt belge sayılmaz. Anlamsız bir not, kimin tarafından düzenlendiği belli olmayan karalama veya hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmayan metin, sahtecilik suçunun konusunu oluşturmayabilir.

Elektronik ortamda oluşturulan kayıtlar bakımından da belgenin hukuki niteliği, elektronik imza bulunup bulunmadığı ve ilgili mevzuatta nasıl düzenlendiği değerlendirilir.

Resmî Belge Nedir?

Resmî belge, genel olarak kamu görevlisinin görevi gereği ve kanunun verdiği yetkiye dayanarak düzenlediği belgedir.

Bir belgenin resmî belge kabul edilebilmesi için yalnızca kamu kurumunda kullanılması yeterli değildir. Belgeyi düzenleyen kamu görevlisinin o belgeyi düzenleme konusunda görev ve yetkisinin bulunması gerekir.

Resmî belge örnekleri arasında şunlar yer alabilir:

• Nüfus cüzdanı ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı,
• Sürücü belgesi,
• Pasaport,
• Mahkeme kararı ve duruşma tutanağı,
• Noter tarafından düzenlenen belirli belgeler,
• Tapu kayıtları,
• Ruhsat ve izin belgeleri,
• Resmî kurumlarca düzenlenen diploma ve sertifikalar,
• Kamu görevlisinin yetkisi kapsamında düzenlediği tutanaklar,
• Resmî sağlık raporları,
• Vergi ve gümrük işlemlerine ilişkin resmî belgeler.

Bir belgenin adı değil, kim tarafından ve hangi yetkiye dayanılarak düzenlendiği belirleyicidir. Aynı isimdeki iki belgeden biri resmî, diğeri özel belge niteliğinde olabilir.

Özel Belge Nedir?

Özel belge, kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlenmeyen ancak hukuki sonuç doğurmaya ve bir hakkı ispata elverişli olan belgedir.

Özel belge örnekleri şunlar olabilir:

• Taraflar arasında düzenlenen sözleşmeler,
• Özel kişilerce hazırlanan borç ikrarı,
• Teslim ve tesellüm belgeleri,
• Özel iş yerlerine ait belirli kayıtlar,
• İzin veya muvafakat yazıları,
• Özel kurumlara sunulan bazı belgeler,
• Özel kişiler arasındaki makbuz ve tutanaklar.

Fatura, çek, senet ve benzeri belgelerin hukuki niteliği her durumda aynı değildir. Bazı özel belgeler TCK 210 uyarınca resmî belge hükümlerine tabi tutulabilir. Bu nedenle yalnızca belge üzerindeki başlığa bakılarak değerlendirme yapılmamalıdır.

Resmî ve Özel Belgede Sahtecilik Arasındaki Fark

Özel belgede sahtecilik bakımından sahte belgeyi düzenlemek veya gerçek belgeyi değiştirmek tek başına yeterli olmayabilir. Belgenin kullanılması gerekir. Kullanma, belgenin hukuki sonuç doğuracak biçimde muhatabına sunulması veya bir işlemde dayanak gösterilmesiyle gerçekleşebilir.

Resmî Belgede Sahtecilik Cezası

TCK 204/1 kapsamında resmî belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek belgeyi aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmî belgeyi kullanan kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası uygulanır.

Suçun oluşması için mutlaka ekonomik kazanç sağlanması veya bir kişinin maddi zarara uğraması gerekmez. Belgenin kamu güvenini bozacak ve başkalarını aldatabilecek şekilde hazırlanması yeterli olabilir.

Mahkeme temel cezayı belirlerken:

• Sahteciliğin kapsamını,
• Belgenin türünü ve ispat gücünü,
• Belgenin nerede kullanıldığını,
• Ortaya çıkan zarar veya tehlikeyi,
• Failin amacını,
• Sahtecilik işleminin yoğunluğunu

değerlendirebilir.

Belgenin ayrıca dolandırıcılık veya başka bir suçta kullanılması hâlinde yalnızca sahtecilik suçundan ceza verilmesiyle yetinilmeyebilir.

Kamu Görevlisinin Resmî Belgede Sahtecilik Cezası

Görevi gereği belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisinin:

• Resmî belgeyi sahte olarak düzenlemesi,
• Gerçek belgeyi aldatacak şekilde değiştirmesi,
• Gerçeğe aykırı resmî belge düzenlemesi,
• Sahte resmî belgeyi kullanması

durumunda TCK 204/2 uygulanabilir.

Bu durumda ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.

Kamu görevlisinin yalnızca kamu personeli olması yeterli değildir. Sahteciliğe konu belgeyi görevi gereği düzenleme yetkisinin de bulunması gerekir. Görev alanıyla ilgisi olmayan bir resmî belgede sahtecilik yapan kamu görevlisinin hukuki durumu TCK 204/1 kapsamında değerlendirilebilir.

Kamu görevlisi olmayan kişilerin bu suça azmettiren veya yardım eden sıfatıyla katılması hâlinde iştirak hükümleri ayrıca uygulanabilir.

Sahteliği Sabit Oluncaya Kadar Geçerli Belgelerde Ceza

Resmî belgenin kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli bir belge olması hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Bu belgeler, olağan resmî belgelere göre daha güçlü ispat değerine sahiptir. Bir belgenin bu kapsamda değerlendirilmesi için kanunda sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olduğunun kabul edilmesi gerekir.

Mahkeme ilamları ile noter tarafından düzenleme şeklinde oluşturulan bazı belgeler bu kapsama girebilir. Ancak noter tarafından yalnızca imzası onaylanan her belgenin bütün içeriği bakımından aynı sonuca ulaşılmaz.

TCK 204/3 kapsamındaki artırımlı uygulamada:

• TCK 204/1 bakımından temel ceza yarı oranında,
• TCK 204/2 kapsamındaki kamu görevlisi bakımından da belirlenen ceza yarı oranında

artırılır.

Özel Evrakta Sahtecilik Cezası

Özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanabilir.

Sahte özel belgeyi, sahte olduğunu bilerek kullanan kişi de aynı ceza ile karşılaşabilir. Belgeyi kullanan kişinin sahtecilik işlemine doğrudan katılmış olması gerekmez. Ancak belgenin sahte olduğunu bildiğinin ispatlanması gerekir.

Özel belgede sahtecilik suçunda şu hususlar önemlidir:

• Ortada hukuki sonuç doğurmaya elverişli özel belge bulunmalıdır.
• Belge sahte olarak hazırlanmış veya değiştirilmiş olmalıdır.
• Sahtecilik başkalarını aldatabilecek nitelikte olmalıdır.
• Belge kullanılmalıdır.
• Fail belgenin sahte olduğunu bilerek hareket etmelidir.

Belgenin yalnızca hazırlanıp hiçbir işlemde kullanılmadan saklanması, TCK 207 kapsamında tamamlanmış suçun oluşması bakımından yeterli olmayabilir.

Sahte İmza Atmanın Cezası

Başkasının imzasını taklit ederek belge düzenlemek, belgenin türüne göre resmî veya özel belgede sahtecilik suçunu oluşturabilir.

Örneğin:

• Başkasının adına resmî başvuru belgesi düzenlemek,
• Bir sözleşmeye yetkisiz şekilde başka kişinin imzasını atmak,
• Sahte imzalı belgeyi kuruma sunmak,
• Başkasının imzasını taşıyan borç belgesini kullanmak,
• Kimlik veya diploma üzerindeki bilgileri değiştirmek

sahtecilik incelemesine konu olabilir.

Başkasının yerine imza atılan her olay otomatik olarak aynı suçu oluşturmaz. İmza atma konusunda verilmiş yetki veya vekâlet bulunup bulunmadığı, belgenin niteliği, imzanın hangi sıfatla atıldığı ve aldatma kastı birlikte değerlendirilmelidir.

Belgenin ilgili kişi tarafından sonradan kabul edilmesi de başlangıçtaki eylemin hukuki niteliğini her durumda kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Boş Kâğıda Atılan İmzanın Kötüye Kullanılması

Bir kişi tarafından belirli amaçla teslim edilen imzalı ve kısmen ya da tamamen boş kâğıdın, teslim amacından farklı şekilde doldurulması TCK 209 kapsamında açığa imzanın kötüye kullanılması suçunu oluşturabilir.

Bu suç, özel belgede sahtecilikten farklıdır. Çünkü imza gerçektir; uyuşmazlık, imzalı kâğıdın anlaşmaya aykırı biçimde doldurulmasından kaynaklanır.

İmzalı boş kâğıt hukuka aykırı şekilde ele geçirilmiş veya bulunmuşsa düzenlenen belgenin niteliğine göre resmî ya da özel belgede sahtecilik hükümleri uygulanabilir.

Bu nedenle imzanın sahte olup olmadığı kadar imzalı belgenin faile nasıl teslim edildiği de araştırılmalıdır.

Sahte Kimlik ve Ehliyet Kullanmanın Cezası

Kimlik kartı, pasaport ve sürücü belgesi kural olarak resmî belge niteliğindedir. Bu belgelerin sahte olarak hazırlanması, üzerindeki bilgilerin aldatacak şekilde değiştirilmesi veya sahte olduğu bilinerek kullanılması TCK 204 kapsamında değerlendirilebilir.

Sahte kimliğin:

• Banka hesabı açmak,
• Telefon hattı almak,
• Araç kiralamak,
• Resmî işlem yapmak,
• Başka kişinin kimliğine bürünmek,
• Kolluk denetiminde farklı kimlik göstermek

amacıyla kullanılması başka suçların da oluşmasına neden olabilir.

Sahte kimlikle dolandırıcılık yapılması hâlinde sahtecilik ve dolandırıcılık suçlarından ayrı ayrı ceza verilmesi gündeme gelebilir.

Sahte Diploma ve Okul Belgesi Cezası

Diploma, mezuniyet belgesi, öğrenci belgesi veya eğitim sertifikasının sahte olarak düzenlenmesi hâlinde belgenin hangi kurum tarafından ve hangi yetkiye dayanılarak düzenlendiği belirlenmelidir.

Kamu kurumu veya kanunen yetkilendirilmiş makam tarafından düzenlenen diploma ve belgeler resmî belge niteliği taşıyabilir. Bu durumda TCK 204 uygulanabilir.

Sahte diplomanın:

• Kamu görevine girmek,
• İş başvurusu yapmak,
• Mesleki yetki kazanmak,
• Maaş veya unvan avantajı elde etmek,
• Eğitim programına kabul edilmek

amacıyla kullanılması, sahtecilik dışında dolandırıcılık veya ilgili özel kanunlardaki suçların da değerlendirilmesine neden olabilir.

Özel okul tarafından düzenlenen her belgenin niteliği ise belgenin hukuki işlevine ve kurumun kanuni yetkisine göre ayrıca belirlenir.

Sahte Çek ve Senet Hangi Suçu Oluşturur?

Çek, bono ve poliçe özel kişiler arasında düzenlenebilmesine rağmen Türk Ceza Kanunu’nun 210. maddesi nedeniyle resmî belge hükümlerine tabi olabilir.

Emre veya hamile yazılı kambiyo senetleri, emtiayı temsil eden belgeler, hisse senetleri, tahviller ve vasiyetnameler bakımından resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.

Bir belgenin çek veya bono başlığını taşıması tek başına yeterli değildir. Belgenin Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığı incelenmelidir. Kambiyo senedi niteliği bulunmayan belge, koşulları varsa özel belge kapsamında değerlendirilebilir.

Sahte çekin bankaya sunulması, icra takibine konulması veya ticari ilişkide kullanılması başka suç ve uyuşmazlıkları da gündeme getirebilir.

Gerçeğe Aykırı Beyan ile Belge Sahteciliği Aynı mı?

Bir kamu görevlisine gerçeğe aykırı beyanda bulunmak ile resmî belgeyi bizzat sahte olarak düzenlemek aynı suç değildir.

Kişi, düzenlenmesi kamu görevlisinin yetkisinde olan resmî belgenin oluşturulması sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunursa TCK 206 kapsamında resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçu gündeme gelebilir.

Ancak kişinin sahte belgeyi bizzat oluşturması, gerçek belgeyi değiştirmesi veya sahte olduğunu bildiği belgeyi kullanması hâlinde TCK 204 değerlendirilir.

Her yalan bilgi sahtecilik suçu oluşturmaz. Beyanın resmî belgenin doğruluğuna ilişkin hukuki sonuç doğurması ve kamu görevlisinin beyanı doğrulama yükümlülüğünün kapsamı önemlidir.

Evrakta Sahtecilik Suçunun Unsurları

Belgede sahtecilik suçunun oluşabilmesi için belgenin niteliğinin yanında maddi ve manevi unsurların da bulunması gerekir.

Sahte Düzenleme veya Değiştirme

Belgenin gerçekte düzenleyicisi olmayan kişi tarafından oluşturulması ya da gerçek belgenin içeriğinin aldatıcı biçimde değiştirilmesi gerekir.

Değişiklik:

• İsim veya tarih eklenmesi,
• Rakamların değiştirilmesi,
• İmzanın taklit edilmesi,
• Belgenin belirli bölümünün silinmesi,
• Fotoğraf veya kişisel bilgilerin değiştirilmesi

şeklinde ortaya çıkabilir.

Aldatma Kabiliyeti

Sahtecilik, belgenin muhatabını veya normal bir inceleme yapan kişiyi aldatabilecek nitelikte olmalıdır.

İlk bakışta açıkça sahte olduğu anlaşılan, çok kaba hazırlanmış veya gerçek belgeyle hiçbir benzerlik taşımayan bir evrakta aldatma kabiliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşılabilir.

Aldatma kabiliyeti soyut olarak değil, belgenin özellikleri üzerinden değerlendirilir. Mahkeme suça konu belgenin aslını incelemeli; gerekiyorsa bilirkişi raporu almalıdır.

Kast

Belgede sahtecilik suçları kasten işlenebilir. Failin belgenin sahte olduğunu bilmesi ve sahtecilik oluşturan hareketi istemesi gerekir.

Sahte olduğunu bilmeden belgeyi kullanan kişinin cezalandırılması mümkün değildir. Ancak belgenin kaynağı, kullanım biçimi, failin belgeyle ilişkisi ve olayın diğer delilleri bilginin bulunup bulunmadığının tespitinde kullanılabilir.

Sahte Belgenin Kullanılması Başka Suç Oluşturur mu?

Sahte belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması hâlinde TCK 212 uyarınca hem sahtecilik hem de ilgili diğer suçtan ayrı ayrı ceza verilebilir.

Örneğin sahte belge:

• Haksız ödeme almak,
• Bankadan kredi çekmek,
• Kamu kurumundan yardım elde etmek,
• İşe girmek,
• Miras veya tapu işlemi yapmak,
• İcra takibi başlatmak,
• Başkasının malvarlığını devralmak

amacıyla kullanılabilir.

Koşulları oluştuğunda dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık veya başka suçlar sahtecilikle birlikte değerlendirilir. Sahtecilik suçunun başka suç için araç olarak kullanılması, sahtecilik cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Evrakta Sahtecilik Suçu Şikâyete Tabi mi?

Resmî ve özel belgede sahtecilik suçları şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet savcılığı suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatabilir.

Bu nedenle:

• Altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz.
• Şikâyetten vazgeçme kamu davasını kendiliğinden düşürmez.
• Tarafların anlaşması soruşturmayı otomatik olarak sona erdirmez.
• Suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Sahtecilikten zarar gören kişinin başvuru yapması delillerin hızlı toplanması açısından önem taşıyabilir. Ancak soruşturmanın devamı şikâyet iradesine bağlı değildir.

Belgede sahtecilik iddiası içeren ceza soruşturması ve kovuşturması sırasında belge asıllarının, imza örneklerinin ve düzenleme kayıtlarının doğru şekilde incelenmesi gerekir.

Evrakta Sahtecilik Nasıl İspatlanır?

Sahtecilik iddiasında yalnızca taraf beyanlarına dayanılmaz. Belgenin niteliğine göre farklı deliller birlikte değerlendirilir.

Başlıca deliller şunlardır:

• Suça konu belgenin aslı,
• İmza ve yazı inceleme raporu,
• Karşılaştırmaya uygun imza örnekleri,
• Belgeyi düzenleyen kurumun kayıtları,
• Seri ve kayıt numarası sorgulamaları,
• Noter ve resmî kurum kayıtları,
• Bilgisayar ve yazıcı incelemeleri,
• Elektronik belgenin teknik verileri,
• Kamera görüntüleri,
• Tanık anlatımları,
• Belgenin nerede ve kim tarafından kullanıldığını gösteren kayıtlar.

İmza incelemesinde yalnızca birkaç fotokopinin karşılaştırılması her zaman yeterli olmayabilir. İnceleme için belgenin aslının ve uyuşmazlık tarihine yakın, kişiye ait karşılaştırma imzalarının temin edilmesi önemlidir.

Evrakta Sahtecilik Cezası Paraya Çevrilir mi?

Hapis cezasının adli para cezasına çevrilebilmesi için sonuç cezanın kısa süreli hapis cezası niteliğinde olması gerekir. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları, TCK 50’deki koşullar kapsamında adli para cezasına veya başka seçenek yaptırımlara çevrilebilir.

Resmî belgede sahteciliğin temel cezası iki yıldan başladığı için cezanın doğrudan paraya çevrilmesi kural olarak mümkün değildir. Ancak teşebbüs, yaş küçüklüğü veya TCK 211’deki özel indirim gibi nedenlerle sonuç ceza bir yıl veya altına düşerse seçenek yaptırım değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Özel belgede sahtecilikte alt sınır bir yıl olduğundan sonuç cezanın miktarı ve diğer şartlar dikkate alınarak adli para cezasına çevirme imkânı bulunabilir. Bu uygulama otomatik değildir ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Uygulanabilir mi?

Belgede sahtecilik suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi kanunen tamamen yasaklanmış değildir.

HAGB için sonuç hapis cezasının iki yıl veya daha az olması ve sanıkla ilgili diğer kanuni şartların bulunması gerekir. Zararın giderilmesi gereken bir durum varsa bu koşul da ayrıca değerlendirilir.

Resmî belgede sahteciliğin temel cezası iki yıldan başladığı için temel cezanın alt sınırdan belirlenmesi ve artırma bulunmaması hâlinde HAGB gündeme gelebilir. Kamu görevlisinin TCK 204/2 kapsamındaki fiilinde cezanın alt sınırı üç yıl olduğundan sonuç ayrıca hesaplanmalıdır.

HAGB, beraat anlamına gelmez ve her dosyada uygulanması zorunlu değildir.

Evrakta Sahtecilik Cezası Ertelenebilir mi?

İki yıl veya daha az süreli hapis cezasının ertelenmesi, sanığın geçmişi ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması gibi şartlara bağlıdır.

Ertelenen hapis cezası, adli para cezasına çevrilmiş sayılmaz. Mahkûmiyet kararı bulunmaya devam eder ancak cezanın ceza infaz kurumunda yerine getirilmesi yerine belirlenen denetim süresi uygulanır.

Suçun kamu görevlisi tarafından işlenmesi, ceza artırımı, birden fazla belge veya başka suçlarla birlikte işlenmesi sonuç cezanın erteleme sınırının üzerine çıkmasına neden olabilir.

Evrakta Sahtecilik Cezasının Yatarı Ne Kadardır?

Evrakta sahtecilik suçunda cezaevinde kalınacak süre yalnızca TCK 204’teki ceza aralığına bakılarak hesaplanamaz.

İnfaz süresini:

• Mahkemece verilen kesin ceza,
• Suç tarihi,
• İşlenen suçun temel veya nitelikli hâli,
• Tutuklulukta geçirilen süre,
• HAGB veya erteleme kararı,
• Koşullu salıverme şartları,
• Denetimli serbestlik,
• Önceki mahkûmiyet ve mükerrirlik durumu

etkiler.

Özellikle önceki kesinleşmiş mahkûmiyet nedeniyle tekerrür hükümlerinin uygulanması, infaz rejimini değiştirebilir. Hükümlünün denetimli serbestlik koşullarını taşıyıp taşımadığı da kesinleşmiş ceza üzerinden ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle yalnızca “İki yıl ceza alan ne kadar yatar?” şeklindeki bir hesap bütün dosyalar için doğru sonuç vermez.

Evrakta Sahtecilik Zamanaşımı Süresi

Evrakta sahtecilik suçunda zamanaşımı, fiilin temel veya nitelikli hâline göre değişir.

Dava zamanaşımını kesen işlemler bulunduğunda süre yeniden işlemeye başlayabilir. Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi en fazla yarısı kadar uzayabilir. Bu durumda sekiz yıllık süre 12 yıla, 15 yıllık süre ise 22 yıl altı aya kadar çıkabilir.

Suçun tamamlanma tarihi de önemlidir. Sahte belgenin düzenlenmesi ile daha sonraki bir tarihte kullanılması, zamanaşımı başlangıcı ve suç sayısı bakımından dosyaya göre değerlendirilir.

Evrakta Sahtecilik Suçunda Görevli Mahkeme

Resmî ve özel belgede sahtecilik suçları bakımından görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir.

Sahte belgenin nitelikli dolandırıcılık veya ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren başka bir suçla birlikte kullanılması hâlinde dosyanın görüleceği mahkeme değişebilir.

Yetkili mahkeme belirlenirken belgenin düzenlendiği, değiştirildiği veya kullanıldığı yer dikkate alınır. Fiillerin farklı yerlerde gerçekleşmesi durumunda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yetki kuralları uygulanır.

Aynı Suç Birden Fazla Belgede İşlenirse Ne Olur?

Aynı suç işleme kararı kapsamında farklı tarihlerde birden fazla sahte belge düzenlenmesi veya kullanılması hâlinde zincirleme suç hükümleri gündeme gelebilir.

Ancak:

• Belgelerin aynı veya farklı türde olması,
• Fiillerin gerçekleştirildiği tarihler,
• Her belgenin farklı hukuki işlemde kullanılması,
• Mağdurlar ve suç kararındaki birlik,
• Belgelerin tek bir suçun araçları olup olmadığı

birlikte değerlendirilir.

Tek belgenin farklı kurumlarda birden fazla kez kullanılması da somut olayın özelliklerine göre tek suç, zincirleme suç veya farklı suçlar kapsamında değerlendirilebilir.

Gerçek Bir Durumun İspatı İçin Sahte Belge Düzenlenmesi

TCK 211 uyarınca belge sahteciliği, gerçek bir durumun belgelenmesini sağlamak amacıyla veya özel bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın ispatı için işlenmişse verilecek ceza yarı oranında indirilebilir.

Bu hüküm, fiili hukuka uygun hâle getirmez ve beraat nedeni oluşturmaz. Yalnızca kanundaki koşullar mevcutsa cezada indirim sağlar.

Kişinin gerçekten hak sahibi olduğuna inanması tek başına yeterli değildir. Sahte belgenin hangi gerçek durumu veya hukuki ilişkiyi ispatlamak için hazırlandığı somut olarak belirlenmelidir.

Evrakta Sahtecilik Mahkûmiyeti Sicile İşler mi?

Belgede sahtecilik suçundan verilen kesinleşmiş mahkûmiyet kararı adli sicil kaydına işlenebilir.

Cezanın infaz edilmesi veya ertelenmesi, mahkûmiyetin adli sicil açısından hiç oluşmadığı anlamına gelmez. HAGB kararının kaydedilme ve kullanılma yöntemi ise kesinleşmiş mahkûmiyet kaydından farklıdır.

Adli sicil kaydının daha sonra arşive alınması veya silinmesi; kararın türüne, cezanın infazına, yasaklanmış hakların bulunup bulunmamasına ve kanuni sürelerin tamamlanmasına göre değerlendirilir.

Belgenin Niteliği Ceza Sorumluluğunu Belirler

Evrakta sahtecilik dosyalarında ilk olarak belgenin resmî mi, özel mi veya resmî belge hükmünde mi olduğu belirlenmelidir. Ardından belgenin sahte olarak düzenlenip düzenlenmediği, aldatma kabiliyeti, kim tarafından kullanıldığı ve failin sahteciliği bilip bilmediği araştırılır.

Sahte imza, diploma, kimlik, çek veya sözleşme aynı ceza hükmüne otomatik olarak tabi değildir. Belgenin düzenleyeni, zorunlu unsurları ve hukuki işlevi uygulanacak maddeyi değiştirebilir.

Belge aslı, imza örnekleri, kurum kayıtları ve kullanım biçimi incelenmeden yalnızca belgenin görünümüne dayanılarak sağlıklı bir sonuca ulaşılması mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

Fotokopi üzerinde sahtecilik suçu oluşur mu?

Sıradan ve onaysız bir fotokopi her durumda belge olarak kabul edilmeyebilir. Ancak fotokopinin onaylanması, asıl belge gibi kullanılması veya hukuki işlemde doğrudan delil olarak sunulması değerlendirmeyi değiştirebilir. Belgenin muhatabı aldatmaya elverişli olup olmadığı ve fotokopiye hangi hukuki değerin verildiği somut olay üzerinden incelenir.

Kimse zarar görmediyse sahtecilik suçu oluşur mu?

Belgede sahtecilik suçunun oluşması için mutlaka maddi zarar meydana gelmesi gerekmez. Suçla belgelerin doğruluğuna duyulan kamu güveni korunur. Sahte belgenin hukuki dolaşıma girmeye elverişli olması ve aldatma kabiliyeti taşıması yeterli olabilir. Ortaya çıkan zarar ise temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir.

Sahte olduğunu bilmeden belge kullanan kişi ceza alır mı?

Belgede sahtecilik kasten işlenebilen bir suçtur. Kişinin belgenin sahte olduğunu bilmeden kullanması durumunda manevi unsur oluşmayabilir. Ancak bilginin bulunup bulunmadığı yalnızca kişinin beyanıyla belirlenmez. Belgenin nasıl temin edildiği, kişinin düzenleyenle ilişkisi, kullanım amacı ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.

Şikâyet geri çekilirse sahtecilik davası düşer mi?

Hayır. Resmî ve özel belgede sahtecilik şikâyete bağlı değildir. Şikâyetten vazgeçme, savcılığın soruşturmayı veya mahkemenin kovuşturmayı sona erdirmesini zorunlu kılmaz. Bununla birlikte zarar görenin beyanları, zararın giderilmesi ve olayla ilgili diğer deliller cezanın belirlenmesinde veya kişiselleştirilmesinde etkili olabilir.

Sahte imza bilirkişi incelemesiyle kesin olarak anlaşılır mı?

İmza incelemesi önemli bir delildir ancak bütün dosya yalnızca tek rapordan ibaret değildir. Belgenin aslı, yeterli sayıda karşılaştırma imzası, imzaların tarihleri ve düzenleme koşulları önemlidir. Mahkeme raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir; yetersiz veya çelişkili rapor bulunması hâlinde ek ya da yeni bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

Başkasının adı yazılarak imza atılması her durumda suç mu?

Başka bir kişinin adının yazılması veya onun adına imza atılması her durumda otomatik olarak sahtecilik suçu oluşturmaz. Geçerli temsil yetkisi, vekâlet, imzanın hangi sıfatla atıldığı ve belgenin muhatabında yanıltıcı izlenim oluşturup oluşturmadığı incelenir. Yetkisiz ve aldatma amaçlı imza ise belgenin türüne göre sahtecilik suçuna neden olabilir.

Sahte diploma hiç kullanılmazsa suç oluşur mu?

Sahte diploma resmî belge niteliğindeyse belgenin sahte olarak düzenlenmesi TCK 204 bakımından tek başına suç oluşturabilir. Diploma özel belge kabul ediliyorsa TCK 207 kapsamında kullanma şartı ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle belgenin hangi kurum adına ve hangi hukuki yetkiye dayanılarak hazırlandığı belirleyicidir.