1. Tenkis Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Tenkis davası, miras bırakanın saklı paylı mirasçıların yasal haklarını ihlal edecek şekilde yaptığı kazandırmaların (bağışlama, vasiyet vb.) kanunda öngörülen sınırlar çerçevesinde azaltılmasını sağlayan bir dava türüdür.
Tenkis kurumu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 560 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü tamamen sınırsız bırakmamış; belirli mirasçılar lehine “saklı pay” güvencesi getirmiştir. Bu güvence, miras bırakanın tasarruflarının belirli bir kısmı aşması halinde müdahale edilmesini mümkün kılar.
2. Saklı Pay Nedir?
Saklı pay, miras bırakanın üzerinde tasarruf edemeyeceği ve belirli mirasçılar lehine kanun tarafından koruma altına alınmış miras payıdır.
Saklı paylı mirasçılar şunlardır:
Altsoy (çocuklar, torunlar)
Anne ve baba
Sağ kalan eş
Miras bırakan, bu kişilerin saklı pay oranlarını ortadan kaldıracak şekilde bağışlama yapamaz veya vasiyet düzenleyemez. Aksi halde saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açabilir.
3. Tenkis Davası Hangi Durumlarda Açılır?
Tenkis davası şu hallerde gündeme gelir:
Miras bırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar (bağışlar)
Vasiyetname ile yapılan tasarruflar
Saklı payı aşan ölüme bağlı tasarruflar
Önemli olan, yapılan tasarrufun saklı payı ihlal edip etmediğinin hesaplanmasıdır. Bunun için tereke aktif ve pasifleri belirlenir, net tereke hesaplanır ve saklı pay oranı tespit edilir.
4. Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
Tenkis hesabı teknik ve uzmanlık gerektiren bir süreçtir. Genel çerçevede:
Terekenin aktif ve pasifleri belirlenir.
Sağlığında yapılan bağışlar terekeye eklenir.
Net miras hesaplanır.
Saklı pay oranları uygulanır.
Saklı payı aşan kısım belirlenir.
Aşan miktar tenkis edilir.
Mahkeme, öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan, yeterli olmazsa sağlararası kazandırmalardan indirim yapar.
5. Tenkis Davasında Zamanaşımı Süresi
Türk Medeni Kanunu’na göre:
Saklı payı ihlal edilen mirasçı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde,
Her hâlükârda vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın geçmesinden itibaren 10 yıl içinde
tenkis davası açmalıdır.
Bu süreler hak düşürücü süre niteliğindedir.
6. Tenkis Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
7. Tenkis Davasının Sonuçları
Tenkis davasının kabulü halinde:
Saklı payı aşan kazandırma hukuken azaltılır.
Gerekirse ayni iade yapılır.
Ayni iade mümkün değilse bedel iadesine hükmedilir.
Tenkis işlemi tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı ihlal eden kısmı etkiler.
