Mirasta Denkleştirme Nedir? Denkleştirme Davası, Şartları ve Zamanaşımı

Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçısına miras payına mahsuben yaptığı karşılıksız kazandırmanın paylaşım hesabına katılmasını sağlayan kurumdur. Ancak her bağış kendiliğinden denkleştirmeye tabi değildir. Kazandırmanın tarafı, niteliği, mirasbırakanın iradesi, mirasçılık sıfatı ve paylaşım durumu birlikte incelenmelidir.

Denkleştirmenin amacı her durumda verilen malı fiziksel olarak geri almak değil, mirasçılar arasındaki paylaşım hesabını dengelemektir. Bedelsiz taşınmaz devri, önemli tutarda para aktarımı, kuruluş sermayesi verilmesi veya bir mirasçının borcunun ödenmesi bu kapsamda tartışılabilir. Gerçek satışlar, olağan hediyeler ve yasal mirasçı olmayan kişilere yapılan kazandırmalar ise farklı değerlendirilir.

Mirasta denkleştirme nedir?

Mirasta denkleştirme nedir? Türk Medeni Kanunu’nun 669 ila 675. maddelerinde düzenlenen denkleştirme, mirasbırakanın bir yasal mirasçısına sağlığında yaptığı belirli karşılıksız kazandırmaların miras paylaşımında hesaba katılmasıdır.

Eski kaynaklarda geçen “mirasta iade” ifadesi de büyük ölçüde bu kurumu anlatır. Bununla birlikte “iade” sözcüğü, alınan malın mutlaka aynen geri verileceği anlamına gelmez. Denkleştirme, şartlarına göre malın aynen geri verilmesi veya değerinin kazandırmayı alan mirasçının payına mahsup edilmesi yoluyla gerçekleştirilebilir.

Temel düşünce şudur: Mirasbırakan, yasal mirasçılarından birine ilerideki miras payından düşülmek üzere ekonomik bir değer aktarmışsa bu değer paylaşım sırasında yok sayılmamalıdır. Denkleştirme kural olarak yalnızca davacıya ödenecek bağımsız bir kişisel alacak gibi değil, tereke ve paylaşım hesabının bir unsuru olarak ele alınır.

Denkleştirme; saklı pay ihlalini gidermeyi amaçlayan tenkis, görünürdeki işlem ile gerçek irade arasında uyumsuzluk bulunduğu iddiasına dayanan muris muvazaası ve terekenin fiilen paylaştırılmasıyla aynı kurum değildir.

Mirasta denkleştirme davasının şartları nelerdir?

Mirasta denkleştirme şartları bir karar kontrol listesi şeklinde incelenebilir. Bir koşulun bulunması diğerlerinin de gerçekleştiği anlamına gelmez. Özellikle karşılıksızlık, taraf sıfatı ve miras payına mahsup amacı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

1. Kazandırma mirasbırakanın sağlığında yapılmış olmalıdır

Denkleştirme kural olarak sağlararası, yani mirasbırakan hayattayken hüküm ve sonuç doğuran kazandırmaları konu alır. Bedelsiz tapu devri, para transferi, borç ödeme veya şirket payı devri bu kapsamda incelenebilir.

Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar doğrudan aynı kurala tabi değildir. Bunlar bakımından tasarrufun yorumu, paylaşma hükümleri ve şartları varsa tenkis gündeme gelebilir.

Ekonomik değerin mirasbırakanın malvarlığından çıkmış olması da önemlidir. Örneğin bir taşınmaz çocuk adına alınmışsa yalnızca tapu kaydı yeterli olmayabilir. Satış bedelini kimin ödediği, kredi kullanılmışsa taksitlerin hangi kaynaktan karşılandığı ve çocuğun edinime katkıda bulunup bulunmadığı araştırılır.

Ayrıca bkz: Terekenin Ve Mirasbırakanın Malvarlığının Tespiti

2. Kazandırma karşılıksız olmalıdır

Karşılıksızlık, mirasbırakanın aktardığı ekonomik değere karşılık gerçek ve uygun bir edim almaması anlamına gelir. Somut olayın özelliklerine göre şu işlemler inceleme konusu olabilir:

• Bağış veya bedelsiz taşınmaz ve araç devri,
• Mirasçı adına taşınmaz ya da araç satın alınması,
• Karşılıksız para aktarımı,
• Mirasçının borcunun ödenmesi veya borçtan kurtarılması,
• İş kurması için sermaye verilmesi,
• Şirket veya ortaklık payının bedelsiz devredilmesi.

İşlemin tapuda satış olarak gösterilmesi tek başına belirleyici olmayabileceği gibi, yalnızca “bağıştı” denilmesi de yeterli değildir. Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, ödemenin kaynağı, tarafların ekonomik durumu ve varsa karşı edim incelenir.

Bakım karşılığı devirlerde bakımın kapsamı ve gerçekten yerine getirilip getirilmediği araştırılabilir. Her düşük bedelli satışın bağış, her bakım ilişkisinin de tam karşılıklı işlem olduğu peşinen kabul edilemez.

3. Kazandırma yasal mirasçıya yapılmış olmalıdır

Denkleştirme yükümlülüğü kural olarak yasal mirasçıya yapılan kazandırmalar bakımından gündeme gelir. Atanmış mirasçı ile yasal mirasçı aynı kavram değildir. Yalnızca vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi, bu nedenle kendiliğinden denkleştirme borçlusu sayılmaz.

Yasal mirasçı olmayan üçüncü kişiye yapılan kazandırma da sırf karşılıksız olduğu için denkleştirmeye tabi olmaz. Böyle bir işlemde, şartları varsa tenkis veya muris muvazaası gibi başka hukuki yollar değerlendirilebilir. Bu ihtimallerin bulunması, ilgili davanın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

4. Kazandırma miras payına mahsuben yapılmış olmalıdır

Denkleştirmenin ayırt edici koşullarından biri, kazandırmanın gelecekteki miras payından düşülmek üzere yapılmasıdır. Mirasbırakanın “şimdiden miras payını veriyorum” yönündeki açık açıklaması önemli bir delil olabilir; ancak irade her olayda yazılı veya bu kadar açık olmayabilir.

TMK 669, altsoya yapılan çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri, borçtan kurtarma ve benzeri karşılıksız kazandırmalar bakımından özel bir düzenleme içerir. Mirasbırakanın aksini açıkça belirttiği ortaya konulmadıkça, hükmün kapsamındaki kazandırmaların denkleştirilmesi gündeme gelebilir.

Bu düzenleme, çocuğa yapılan her ödemenin veya olağan hediyenin otomatik olarak denkleştirileceği anlamına gelmez. Kazandırmanın türü, ekonomik büyüklüğü, amacı ve kanuni istisnalar ayrıca incelenmelidir.

Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan karşılıksız kazandırmalarda ise miras payına mahsup iradesinin ortaya konulması gerekir. Yazılı açıklamalar, banka kayıtları, hukuka uygun yazışmalar ve işlemin ekonomik bağlamı bu incelemede önem taşıyabilir.

5. Tarafların mirasçılık sıfatı bulunmalıdır

Denkleştirme mirasçılar arasındaki paylaşım ilişkisine dayandığından taraf sıfatı dikkatle belirlenmelidir. Mirasın reddi, mirastan yoksunluk, mirasçılıktan çıkarma ve mirastan feragat gibi durumlar, kişinin talepte bulunup bulunamayacağını veya talebin ona yöneltilip yöneltilemeyeceğini etkileyebilir.

TMK 670 kapsamında, kazandırmayı alan mirasçının mirasçılık sıfatını kaybetmesi hâlinde onun yerine geçen mirasçılar yönünden de denkleştirme yükümlülüğü gündeme gelebilir. Bu hükmün uygulanması; mirasçılık yapısı, pay artışı ve mirasbırakanın iradesi dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi kazandırmalar denkleştirmeye tabi olabilir?

Kazandırma türlerine ilişkin genel değerlendirme

Tablodaki işlemler otomatik hukuki sonuç doğurmaz. Para transferi bağış, borç veya ortak yatırım katkısı olabilir. Tapuda satış görünen bir devir de bedelin gerçekten ödendiği kanıtlanırsa karşılıklı işlem niteliği taşıyabilir. Bedel, amaç, taraf sıfatı ve mirasbırakanın iradesi birlikte araştırılmalıdır.

Denkleştirme borçlusu ve alacaklısı kimdir?

Paylaşım hesabının düzeltilmesinde hukuki menfaati bulunan yasal mirasçılar denkleştirme talebinde bulunabilir. Talep, denkleştirmeye tabi olduğu ileri sürülen kazandırmadan yararlanan yasal mirasçıya yöneltilir.

Kazandırmayı alan kişinin mirasın açıldığı andaki sıfatı önemlidir. Ret, feragat, yoksunluk veya mirasçılıktan çıkarma gibi durumlarda taraf sıfatı ile yerine geçen mirasçıların konumu ayrıca belirlenmelidir.

Sağ kalan eş, altsoy ve diğer zümre mirasçıları yönünden tek bir genelleme yapılamaz. Kimlerin birlikte mirasçı olduğu, sağ kalan eşin hangi zümreyle mirasçı olduğu ve mirasçılık sıfatını etkileyen işlemler somut olay üzerinden değerlendirilmelidir.

Denkleştirme nasıl yapılır?

Aynen geri verme

Kazandırmadan yararlanan mirasçı, kanuni şartlar çerçevesinde aldığı malı aynen geri verme yolunu seçebilir. Mal böylece paylaşım hesabına dahil edilir. Malın üçüncü kişiye devredilmiş, değiştirilmiş veya mevcut olmaması hâlinde değer hesabı ve diğer hukuki sonuçlar ayrıca incelenir.

Değerin miras payına mahsup edilmesi

Diğer yöntemde mal kazandırmayı alan mirasçıda kalır; denkleştirme değeri o kişinin miras payı hesabında dikkate alınır. Böylece daha önce elde edilen ekonomik değer paylaşım sırasında yok sayılmaz.

Denkleştirme, doğrudan “malı davacı mirasçıya verme” biçiminde anlaşılmamalıdır. Hesap tereke ve bütün mirasçıların payları gözetilerek yapılır.

Miras payını aşan kazandırmalar

Kazandırmanın değeri ilgili mirasçının hesaplanan payını aşabilir. TMK 672 kapsamında mirasbırakanın fazlalığın kazandırmadan yararlanan mirasçıda kalmasını istediğinin ispatlanması önem taşır. Diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları ise ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

Bu nedenle payı aşan her değerin kendiliğinden ve nakden ödeneceği söylenemez. Mirasbırakanın iradesi, saklı paylar, denkleştirme yöntemi ve talep sonucu birlikte değerlendirilmelidir.

Mirasta denkleştirme nasıl hesaplanır?

Mirasta denkleştirme nasıl hesaplanır? TMK 673 uyarınca kazandırmanın denkleştirme anındaki değeri esas alınır. Yalnızca bağış tarihindeki tapu bedeline veya eski nominal para tutarına bakılması bu nedenle yeterli olmayabilir.

Genel hesap yaklaşımında net tereke ile denkleştirmeye tabi kazandırmanın değeri hesabi paylaşım toplamında bir araya getirilir. Ardından somut olaydaki miras payları uygulanır. Tereke borçları ve paylaşımı etkileyen diğer kalemlerin hesaba katılması gerekir.

Basit ve tamamen farazi hesap örneği

Mirasbırakanın iki çocuğunun eşit paylı mirasçı olduğunu, net terekenin 4.000.000 TL ve çocuklardan birine yapılan denkleştirmeye tabi kazandırmanın denkleştirme anındaki değerinin 2.000.000 TL olduğunu varsayalım:

• Net tereke: 4.000.000 TL
• Denkleştirmeye tabi kazandırma: 2.000.000 TL
• Hesabi paylaşım toplamı: 6.000.000 TL
• Her mirasçının farazi payı: 3.000.000 TL

Kazandırmayı alan mirasçının daha önce aldığı 2.000.000 TL kendi payına mahsup edilirse mevcut terekeden alacağı farazi değer 1.000.000 TL olur. Diğer mirasçının mevcut terekeden alacağı farazi değer ise 3.000.000 TL’dir.

Bu örnek yalnızca hesap mantığını göstermektedir. Saklı pay, tereke borçları, birden fazla kazandırma, tarafların edinime katkısı, sonradan yapılan yapı ve tadilatlar, gelir ve giderler ile payı aşan kazandırmalar gerçek hesabı değiştirebilir. Örnek, otomatik hesaplama veya kesin sonuç vaadi değildir.

Mirasta denkleştirme davasında bilirkişi raporu

Mirasta denkleştirme davası kapsamında bilirkişi incelemesi; taşınmaz, araç, şirket payı ve eski tarihli para aktarımlarında teknik veriler sağlayabilir. Ancak bilirkişi hukuki uyuşmazlığı karara bağlayamaz. Kazandırmanın denkleştirmeye tabi olup olmadığına ve uygulanacak hukuk kuralına mahkeme karar verir.

Bilirkişi hangi konuları inceler?

• Malın kim tarafından ve hangi finansman kaynağıyla edinildiğini,
• Kazandırmanın tarihini, konusunu ve ekonomik niteliğini,
• Mirasbırakanın ödediği bedeli veya edinimdeki katkı oranını,
• Mirasçının kendi birikimi, kredisi veya ödemesi bulunup bulunmadığını,
• Sonraki yapı, tadilat ve değer artırıcı giderlerin kime ait olduğunu,
• Değerleme tarihini ve kullanılan yöntemi,
• Emsallerin tarih, konum, yüzölçümü ve nitelik bakımından uygunluğunu,
• Gerekiyorsa arsa ve yapı değerlerinin ayrı ayrı hesaplanmasını,
• Para kazandırmalarında kullanılan güncelleme yönteminin mahkemenin çizdiği hukuki çerçeveye uygunluğunu,
• Malın gelirlerini, giderlerini, yararlarını ve zararlarını inceleyebilir.

Örneğin mirasbırakanın arsayı verdiği, binayı ise mirasçının kendi kaynaklarıyla yaptırdığı savunuluyorsa arsa ve yapı değerlerinin ayrıştırılması gerekebilir. Taşınmaz mirasçı adına kayıtlı olduğu hâlde satın alma ve inşaat giderlerinin mirasbırakan tarafından karşılandığı iddiasında ise ödeme kayıtları incelenmelidir.

Para kazandırmalarında bilirkişinin kendiliğinden bir endeks seçerek hukuki sonucu belirlemesi uygun değildir. Önce hukuki nitelendirme ve hesap çerçevesi mahkemece belirlenmeli, teknik hesap bu çerçevede yapılmalıdır.

Bilirkişi raporu nasıl denetlenir?

Bilirkişi raporu kontrol listesi

• Değerleme tarihi açık mı?
• Emsaller somut, tarihli ve karşılaştırılabilir mi?
• Hesap formülü ile ara işlemler gösterilmiş mi?
• Mirasbırakanın katkısı ile mirasçının katkısı ayrılmış mı?
• Gerekiyorsa arsa ve yapı değerleri ayrı hesaplanmış mı?
• Tapu, banka ve ödeme kayıtlarıyla uyum sağlanmış mı?
• Rapordaki varsayımlar açıklanmış mı?
• Rapor taraf, hâkim ve kanun yolu denetimine elverişli mi?
• Bilirkişi görev sınırını aşarak hukuki değerlendirme yapmış mı?

Eksik, belirsiz veya çelişkili rapora karşı süresi içinde somut itiraz sunulabilir. İtirazda yalnızca “raporu kabul etmiyoruz” denilmesi yerine yanlış değerleme tarihi, uygun olmayan emsal, incelenmeyen banka kaydı veya hesap hatası ayrı ayrı gösterilmelidir. Gerektiğinde ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

İtiraz süresi; raporun tebliği, mahkemenin ara kararı ve yürürlükteki usul hükümleri üzerinden kontrol edilmelidir. Somut dosyada süre hesabı avukat tarafından ayrıca yapılmalıdır.

İspat yükü ve kullanılabilecek deliller

İspat yükü kazandırmanın kime ve hangi amaçla yapıldığına göre değişebilir. Altsoya yapılan ve TMK 669/2 kapsamına giren kazandırmalarda denkleştirme yönünde kanuni karine gündeme gelebilir. Kazandırmanın denkleştirme dışında bırakıldığını ileri süren taraf, mirasbırakanın bu yöndeki açık iradesine dayanabilir.

Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalarda miras payına mahsup iradesinin ispatlanması gerekir. Ayrıca değerin mirasbırakanın malvarlığından çıkıp çıkmadığı ve işlemin karşılıksız olup olmadığı da uyuşmazlık konusu olabilir.

Kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Tapu, resmî senet ve araç sicil kayıtları,
• Banka hesap hareketleri ve dekontlar,
• Kredi, finansman ve satış bedelinin kaynağını gösteren belgeler,
• Hukuka uygun şekilde elde edilmiş yazışmalar ve elektronik kayıtlar,
• Borç ödeme veya borçtan kurtarma belgeleri,
• Şirket pay defteri ve ticaret sicili kayıtları,
• Vergi ve muhasebe kayıtları,
• Tanık anlatımları,
• Keşif ve bilirkişi incelemesi,
• Mirasçılık belgesi ve tereke kayıtları.

Delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve usulüne uygun sunulması gerekir. “Her türlü delil” ifadesi hukuka aykırı kayıtların kullanılabileceği anlamına gelmez.

Mirasta denkleştirme davası nasıl açılır?

1. Mirasçılık ve taraf sıfatı belirlenir: Ret, feragat, yoksunluk veya çıkarma gibi durumlar araştırılır.
2. Mevcut tereke incelenir: Malvarlığı değerleri ve borçlar tespit edilir.
3. Önceki kazandırmalar araştırılır: Tapu, banka, şirket ve finansman kayıtları incelenir.
4. İşlemin niteliği belirlenir: Bağış, satış, borç, bakım karşılığı devir veya ortak yatırım ihtimalleri ayrılır.
5. Hukuki yollar karşılaştırılır: Denkleştirme, tenkis ve muris muvazaasının şartları ayrı ayrı değerlendirilir.
6. Talep sonucu kurulur: Talebin paylaşım içinde mi yoksa bağımsız olarak mı ileri sürüleceği belirlenir.
7. Deliller toplanır: Kurum kayıtları getirtilir; gerekiyorsa keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır.
8. Paylaşım hesabı oluşturulur: Aynen geri verme veya değer mahsubunun sonuçları değerlendirilir.

Denkleştirme uyuşmazlıklarında her durumda zorunlu arabuluculuk bulunduğu yönünde genelleme yapılmamalıdır. Dosyadaki ek taleplerin farklı bir dava şartı doğurup doğurmadığı, dava tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat üzerinden kontrol edilmelidir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 11. maddesindeki miras uyuşmazlıklarına ilişkin düzenleme önemlidir. Uyuşmazlığın bu hükmün kapsamına girmesi hâlinde mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi gündeme gelir.

Bağımsız nitelikteki denkleştirme talebinde, aksine özel bir görev kuralı bulunmadığı ölçüde HMK 2 çerçevesinde asliye hukuk mahkemesinin görevi değerlendirilebilir. Denkleştirme, mirasın paylaşılması davasının içinde bir hesap unsuru olarak ileri sürülüyorsa sulh hukuk mahkemesinin görevi gündeme gelebilir.

Talebin tespit, eda veya paylaşma içindeki niteliği görev ve yetki değerlendirmesini etkileyebilir. Dava dilekçesi hazırlanırken görev, kesin yetki ve talep sonucu somut dosya üzerinden kontrol edilmelidir.

Mirasta denkleştirme zamanaşımı ne kadardır?

Mirasta denkleştirme zamanaşımı konusunda her olay için geçerli tek bir süre cevabı vermek yanıltıcı olabilir. TMK 669-675 arasında denkleştirme talebine özgü açık bir zamanaşımı süresi düzenlenmemiştir.

Öğreti ve uygulamada, paylaşma tamamlanmadığı sürece denkleştirmenin paylaşım hesabı kapsamında ileri sürülebileceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Ortaklığın devam edip etmediği, fiilî kullanımın hukuki paylaşım sayılıp sayılmayacağı ve daha önce bir paylaşma sözleşmesi düzenlenip düzenlenmediği önemlidir.

Paylaşma tamamlandıktan sonra ileri sürülen taleplerde ise uygulanacak süre; paylaşmanın tarihi, talebin hukuki niteliği ve güncel içtihat dikkate alınarak ayrıca belirlenmelidir. Uygulamada on yıllık zamanaşımı değerlendirmelerine atıf yapılabilse de doğrulanmış güncel karar künyesi ve tam metni incelenmeden bu süre kesin kural şeklinde sunulmamalıdır.

Denkleştirme davası zamanaşımı başlangıcı otomatik olarak mirasbırakanın ölüm tarihi kabul edilmemelidir. Mirasın açılması, paylaşmanın tamamlanması ve talebin ileri sürülebilir hâle gelmesi aynı kavram değildir. Tenkis davasına ilişkin özel hak düşürücü süreler de denkleştirme talebine doğrudan uygulanamaz.

Mirasta denkleştirme ile tenkis arasındaki fark nedir?

Denkleştirme, yasal mirasçılar arasındaki paylaşım hesabını düzenlemeyi; tenkis ise saklı payı ihlal eden tasarrufları kanuni sınıra indirmeyi amaçlar.

Denkleştirme ve tenkis karşılaştırması

Bir talep kendiliğinden diğerine dönüşmez. Aynı olayda birden fazla hukuki ihtimal varsa taleplerin birlikte veya terditli ileri sürülüp sürülemeyeceği; görev, taraflar, süreler ve talep sonuçları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca bkz: Tenkis Davası İle Denkleştirme Arasındaki Fark

Denkleştirme, muris muvazaası ve mirasın paylaşılması arasındaki ilişki

• Denkleştirme: Yasal mirasçıya yapılan gerçek ve karşılıksız kazandırmanın paylaşımda hesaba katılmasıdır.
• Muris muvazaası: Görünürdeki işlem ile tarafların gerçek iradesinin farklı olduğu iddiasına dayanır.
• Tenkis: Saklı payı ihlal eden tasarrufların kanuni ölçüde azaltılmasını amaçlar.
• Mirasın paylaşılması: Terekenin mirasçılar arasında paylaştırılmasıdır; denkleştirme bu süreçte hesap unsuru olabilir.

Örneğin devir gerçek bir bağışsa denkleştirme ve şartları varsa tenkis tartışılabilir. İşlem satış gösterilmiş ancak gerçek iradenin bağış olduğu ileri sürülüyorsa muris muvazaası iddiası gündeme gelebilir. Bu taleplerin tarafları, ispat konuları, süreleri ve hukuki sonuçları birbirinden farklıdır.

Ayrıca bkz: Muris Muvazaası Ve Mirastan Mal Kaçırma

Mirasta denkleştirme dava dilekçesi nasıl hazırlanır?

İnternette bir mirasta denkleştirme dava dilekçe örneği aranabilse de her olayda kullanılabilecek hazır ve güvenli bir şablon bulunmaz. Dilekçe kazandırmanın türüne, paylaşım durumuna, görevli mahkemeye ve varsa alternatif taleplere göre hazırlanmalıdır.

1. Görevli ve yetkili mahkeme,
2. Davacı ve davalıların kimlik ve adres bilgileri,
3. Mirasbırakanın kimliği ve ölüm tarihi,
4. Mirasçılık ilişkisi,
5. Kazandırmanın tarihi, konusu ve yaklaşık değeri,
6. Değerin mirasbırakanın malvarlığından çıktığını gösteren olaylar,
7. Karşılıksızlık ve miras payına mahsup iradesine ilişkin açıklamalar,
8. Terekenin ve paylaşımın durumu,
9. Hukuki sebepler,
10. Deliller ve kurumlardan istenecek kayıtlar,
11. Keşif ve bilirkişi talebi,
12. Açık, belirli ve infaz edilebilir talep sonucu,
13. Varsa terditli taleplerin sırası bulunmalıdır.

Yalnızca “miras hakkımın verilmesini istiyorum” veya “verilen ev geri alınsın” denilmesi yeterli olmayabilir. Hangi kazandırmanın hangi hukuki sebeple denkleştirmeye tabi olduğu somutlaştırılmalıdır. Harca esas değer, taraf teşkili, görev, yetki ve terditli talepler dava tarihindeki mevzuata göre avukat tarafından kontrol edilmelidir.

Yargıtay kararlarında öne çıkan değerlendirme başlıkları

Mirasta denkleştirme davası Yargıtay kararları incelenirken kararın maddi olayından koparılmış kısa alıntılarla yetinilmemelidir. Uygulamada öne çıkan değerlendirme başlıkları genel olarak şunlardır:

1. Yasal mirasçılık ve sağlararası karşılıksız kazandırma şartı,
2. Altsoya yapılan kazandırmalardaki karine ve ispat yükü,
3. Denkleştirmenin tereke ve paylaşım hesabına yönelik olması,
4. Aynen geri verme ile değeri paya mahsup seçenekleri,
5. Denkleştirme anındaki değer ve bilirkişi incelemesi,
6. Paylaşmanın tamamlanıp tamamlanmamasının süre değerlendirmesine etkisi.

Bu başlıklar belirli bir kararın yerine geçmez. Karar künyesi kullanılacaksa daire, esas ve karar numarası, tarih ve tam metin Yargıtayın resmî karar sistemi üzerinden doğrulanmadan yayımlanmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Denkleştirmeye tabi mallar nelerdir?

Bedelsiz taşınmaz veya araç devri, mirasçı adına mal alınması, kuruluş sermayesi verilmesi, borç ödenmesi, şirket payı devri ve önemli tutardaki para aktarımları denkleştirme konusu olabilir. Ancak malın türü tek başına yeterli değildir. Karşılıksızlık, yasal mirasçılık, ödeme kaynağı ve miras payına mahsup amacı birlikte incelenir.

Denkleştirme davasını kimler açabilir?

Paylaşım hesabının düzeltilmesinde hukuki menfaati bulunan yasal mirasçılar talepte bulunabilir. Talep, kazandırmadan yararlanan yasal mirasçıya yöneltilir. Mirasın reddi, mirastan feragat, yoksunluk veya mirasçılıktan çıkarma gibi durumlar taraf sıfatını etkileyebileceğinden güncel mirasçılık yapısı önceden belirlenmelidir.

Mirasbırakanın çocuğuna verdiği ev denkleştirmeye tabi midir?

Çocuğa bedelsiz verilen ev, altsoya yapılan karşılıksız kazandırma olarak denkleştirme kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte bedelin ödenip ödenmediği, evin hangi kaynakla edinildiği, çocuğun katkısı ve mirasbırakanın kazandırmayı denkleştirme dışında bırakmaya yönelik açık iradesi araştırılmalıdır. Her taşınmaz devri aynı sonucu doğurmaz.

Denkleştirme davasında ispat yükü kimdedir?

Altsoya yapılan ve TMK 669/2 kapsamına giren kazandırmalarda denkleştirme yönünde kanuni karine gündeme gelebilir. Altsoy dışındaki yasal mirasçılara yapılan kazandırmalarda ise miras payına mahsup iradesinin ispatlanması gerekir. Karşılıksızlık, ödeme kaynağı ve tarafların katkıları ayrıca çekişmeli olabilir.

Bilirkişi raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Değerleme tarihi, emsaller, hesap yöntemi, tarafların katkıları veya banka kayıtları yönünden eksik bulunan rapora süresi içinde somut itiraz sunulabilir. Ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi istenebilir. Uygulanacak süre raporun tebliği, mahkemenin ara kararı ve yürürlükteki usul hükümleri üzerinden kontrol edilmelidir.

Mirasta denkleştirme davası ne zaman açılabilir?

Talep, miras açıldıktan sonra çoğunlukla paylaşım sürecinde gündeme gelir. Paylaşım tamamlanmamışsa denkleştirmenin paylaşım hesabında ileri sürülmesi değerlendirilebilir. Paylaşım sonrasında ise talebin hukuki niteliği, paylaşım tarihi ve güncel zamanaşımı yaklaşımı ayrıca incelenmelidir. Süre başlangıcı her durumda ölüm tarihi değildir.

Denkleştirme ve tenkis talepleri birlikte ileri sürülebilir mi?

Aynı kazandırma hem denkleştirme hem saklı pay ihlali tartışması doğurabilir. Ancak taleplerin şartları, tarafları, süreleri ve sonuçları farklıdır. Birlikte veya terditli ileri sürülmelerinin usulen mümkün olup olmadığı; görevli mahkeme, talep sırası ve somut olayın özellikleri üzerinden değerlendirilmelidir.

Mirasta denkleştirme davası hangi mahkemede açılır?

Bağımsız denkleştirme talebinde asliye hukuk mahkemesinin, denkleştirme mirasın paylaşılması davası içinde ileri sürülüyorsa sulh hukuk mahkemesinin görevi gündeme gelebilir. Yetki bakımından mirasbırakanın son yerleşim yeri önem taşır. Kesin değerlendirme, talebin tespit, eda veya paylaşma içindeki niteliğine göre yapılmalıdır.

Bir işlemin “bağış” olarak adlandırılması tek başına denkleştirme için yeterli değildir. Kazandırmanın yasal mirasçıya yapılıp yapılmadığı, karşılıksızlığı, miras payına mahsup amacı, mirasbırakanın açık iradesi, paylaşımın durumu ve ödeme kaynağını gösteren deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Bilirkişi incelemesinde yalnızca ulaşılan rakama değil; değerleme tarihine, kullanılan emsallere, hesap formülüne ve mirasçının kendi katkısının ayrıştırılıp ayrıştırılmadığına da bakılmalıdır. Görev ve süre değerlendirmesi ise talebin bağımsız dava veya paylaşma içindeki hesap unsuru olarak kurulmasına göre değişebilir.

Kazandırmanın niteliği, talep türü ve süre değerlendirmesi somut dosyaya göre değişebileceğinden dava öncesinde miras hukuku bakımından hukuki değerlendirme alınabilir.